Анатоль Бензярук. Фота аўтара.
(Частка 1)
За апошнія сто гадоў на Жабінкаўшчыне знікла больш за сотню населеных пунктаў. Многія жыхары нават не ведаюць, што такія калісь існавалі. Калі раней у межах сучаснага раёна налічвалася 212 паселішчаў, дык цяпер усяго 95. Зараз даведацца пра зніклыя вёскі і хутары, маёнткі і фальваркі, пасёлкі і ваколіцы, сялібы і асады можна хіба што ад састарэлых сведкаў ці з гістарычных дакументаў ды карт.
ВЯДОМА, ПАМЯЦІ ВАРТЫЯ не толькі людзі, але і паселішчы. У сённяшнім “Радаводзе” распачынаем пералік-рэквіем нашых зніклых за смугою часу населеных пунктаў.
Аднак спачатку засяродзімся на пытаннях: чаму так сталася? куды яны зніклі? як памяць пра былыя паселішчы захоўваецца сёння?
Прычыны знікнення розныя, яны паказаны ў апошняй графе табліцы, прыведзенай ніжэй. Аднак зазначым, што большасць населеных пунктаў перасталі існаваць адносна нядаўна — у другой палове ХХ стагоддзя. Частка паселішчаў увайшла ў склад іншых. З іх найбольшая колькасць стала, вядома, часткаю горада.
Аднак і пасля свайго знікнення з геграфічных карт некаторыя паселішчы дасюль працягваюць жыць у народнай памяці. Неяк выпадкова стаў сведкам размовы. Каля жанчыны (мясцовай) спынілася аўто, і мужчына (яўна нетутэйшы) папрасіў:
— Падкажыце, калі ласка, як праехаць да Жабінкаўскай царквы.
— Да якой? — разгублена перапытала кабета, а затым крыху падумала і ўдакладніла: — Мабыць, вам патрэбна Мышчыцкая царква?
Так, хоць колішнія Мышчыцы вось ужо амаль паўстагоддзя ў межах Жабінкі, аднак для мясцовых назва працягвае існаваць у імені храма.
Некаторыя былыя вёскі згадваюцца дзякуючы памяткам мінулых часоў. Прыкладам, мемарыяльны комплекс “Драмлёва” — памяць пра сяло, цалкам знішчанае карнікамі. Крупчыцкая капліца, са свайго боку, вяртае нас у далёкі 1794 год, калі паблізу сяла Крупчыцы адбылася знакамітая Крупчыцкая бітва. На аўтобусным прыпынку пабачылі назву “Абрамавічы”? Вы ўсё яшчэ ў Жабінцы, прынамсі, у той яе частцы, што звалася некалі Абрамавічамі.
Альбо біялагічны заказнік “Непакойчыцы”. Ён “закансерваваў” назву аднайменнага маёнтка. У 2017 годзе, калі вёскі Здзітава, Курпічы, Сцяброва і Шчэглікі ўвайшлі ў склад Жабінкі, згадкі пра іх працягваюць жыць у назвах ужо гарадскіх вуліц — Здзітаўскай, Курпіцкай, Сцяброўскай, Шчэглікаўскай. Такія прыклады можна доўжыць і надалей, аднак пакуль спынімся і зазірнем у табліцу.
| НАЗВА
населенага пункта |
ЧАС першай пісьмовай згадкі | ЧАС знікнення | Сённяшні стан і прычыны знікнення |
| Абрамавічы | 2-я палова XVІІ ст. | 1970 г. | Вёска, увайшла ў склад г. Жабінка. |
| Азяты-
Засаднікі |
60-я гг.
ХІХ ст. |
1940 г. | Фальварак, увайшоў у склад в. Азяты. |
| Акопы | Сярэдзіна ХІХ ст. | Сярэдзіна ХХ ст. | Фальварак, не існуе. |
| Амялінка | XVІІІ ст. | 1958 г. | Вёска, пры ўзбуйненні вёсак пераселена ў в. Стрыганецкія Бусні. |
| Антанін | Пачатак
ХІХ ст. |
Сярэдзіна ХХ ст. | Фальварак, пры ўзбуйненні вёсак увайшоў у склад в. Арэпічы. |
| Ацячызна | 2-я палова XVІІ ст. | 1972 г. | Вёска, увайшла ў склад пас. Ленінскі. |
| Багуславічы | 1563 г. | 1972 г. | Вёска, увайшла ў склад в. Залуззе. |
| Васілеўшчызна (Выгода) | 1897 г. | Сярэдзіна ХХ ст. | Фальварак, знаходзіўся паблізу Рагозна. |
| Ваўкавычы | 1816–1817 гг. | 1975 г. | Вёска, у межах Ленінскага сельсавета. |
| Відоцын | 1897 г. | 1940 г. | Фальварак, існаваў паблізу в. Пруска. |
| Вялікія
(Каралеўскія) Азяты |
27.01.
1516 г. |
1940 г. | Маёнтак, увайшоў у склад в. Азяты. |
| Галінова
(Галянова) |
ХІХ ст. | Сярэдзіна ХХ ст. | Вёска, увайшла ў склад г. Жабінка. |
| Германы | XVІІ ст. | 1940 г. | Маёнтак, ліквідаваны ў час
калектывізацыі. |
| Глінішча | 1-я палова
ХІХ ст. |
1940 г. | Маёнтак, ліквідаваны ў час
калектывізацыі. |
| Драмлёва | 1529 г. | 11.09. 1942 г. | Вёска, знішчаная ў час карнай аперацыі; пасля вызвалення не адрадзілася. |