Каско Алесь

Каско Алесь

Прыпавесць
пра выгнанніцу

Яе – непераборлівай і цярплівай –
на веры і праўдзе чужой распанелыя дзеці
сцураліся так, што і дух ейны вымелі
з апошніх прытулкаў – з вясковых хацінаў,
з дрымучых паданняў ды песняў цягучых, –
а ў прыстойныя гмахі на крок не пусцілі,
каб не запляміла там, чаго добрага,
расейскага футра й сусальнага золата,
агліцкіх рунаў, кітайскага шоўку.

Доўга блукала яна і стаяла пад вокнамі,
запытальна лавіла знаёмыя твары і постаці;
дзеці ж тым часам ваўсю завіхаліся, важныя:
пісалі дэкрэты аб праве, маралі ды этыцы,
складалі праекты мастоў, казіно, стадыёнаў,
прымалі гасцей і з Усходу, і з Захаду,
разам у чаркі званілі, спявалі па-іхняму,
да іхніх імёнаў свае прыстасоўвалі
і гэтакім чынам былі з імі роўныя.

Чым далей ад счужэлых кварталаў спынялася,
тым душэўней у сіне-зялёных прасторах
з кожнай краскай, травінкай яна, несамотная,
з кожным дрэвам і з кожнаю птушкаю,
з кожнай вольнаю хваляй рачной гаманіла –
малітвай, зычэннем да слоўка сябе раздала;
дзяцей жа сваіх не гукнула жальбою ніводнай:
была яна Моваю, гнанаю імі, ды годнай,
яна неўміручасцю, страчанай імі, была!

 

Мініяцюры

Рамантык

Той рыбак, што жыве за горадам каля ракі, быў бы і надалей маім сябрам і завабіў бы не ў адну вандроўку, калі б не мая цяга да ўяўленняў, праз якую яшчэ са школьных гадоў я меў з дзясятак рамантычных імёнаў, ад Марахода да Вольнага Рыцара. Не, я ні разу не пабываў на неабжытым востраве, не ўратаваў з зачараванага замка князёўны і не зрабіў ніводнага падарожжа, ні марскога, ні сухапутнага. Проста я любіў аддавацца фантазіям і ўмеў маляўніча іх перадаваць у коле такіх жа аматараў прыгодаў.
Знаёмы рыбак адкрываў для мяне рэальны шанц – здзейсніць шматдзённае рачное плаванне ды заадно ўмацаваць нашы прыязныя стасункі. Ягоная прапанова захапіла мяне! Стаялі пагодлівыя летнія дні, і я не раз уяўляў, як наш вастраносы човен пакідае за сабой вярсту за вярстою, як мы разам налягаем на вёслы, кіруем ветразем, а на беразе ціхай затокі ладзім начлежны будан, цягаем сучча для вогнішча і нарэшце падымаем тосты за сяброўства.
Я нават быў прызначыў дзень адплыцця, але дзень той аказаўся пятніцаю, якая сярод маракоў лічыцца неспрыяльнаю. Затым наваліліся дажджы, і мае ціхамірныя ўяўленні набылі зусім інакшы змест: раптоўная бура, пярун і лівень абярнулі раку ў шалёнага звера, падкідвалі і круцілі нашу лодку на быстраку, і, пакуль я дрыжаў ад холаду і страху, мой рыбак сігануў за борт – ад мяне, неспрактыкаванага весляра і плыўца, мала лепшага за сякеру, да таго ж у вопратцы ды абутку. Мяне, як я ўявіў далей, толькі праз гадзіну прыбіла да незнаёмага берага, каб зрабіўся сапраўдным Рабінзонам (гэта яшчэ адно маё рамантычнае імя), што, зразумела, мяне зусім не ўзрадавала.
Цяпер мы з сябрам жывем, як той казаў, на розных берагах. Іншы раз ён мне сігналіць са свайго берага – перадае праз знаёмых рыбаловаў цыдулкі: ці не падацца, маўляў, у рэшце рэшт у вандроўку, лета ж ужо на зыходзе?.. На ягоныя напаміны я не адказваю.
От бы намякнуў ён на звычайную рыбную лоўлю ў даўно аблюбаваным намі берагавым зацішку, на юшку з судакоў і плотак, на тосты за сяброўства каля вогнішча, дык я, як дагэтуль і было, адразу адгукнуўся б. Астатняе – у сэнсе небяспечных, але шчаслівых прыгодаў – я выдатна дамаляваў бы сам, і гэта было б нашмат рамантычней, чым рэальныя падарожжы.

Станцыя неразвітання

Дзесьці ёсць станцыя, дзе мы не развіталіся ажно дагэтуль. Не-не, ды і паўстае перад вачыма старым мураваным будынкам, ціхім перонам, паласою кустоў уздоўж яго, тымі самымі людзьмі, безуважнымі да нас, тымі ж рукамі арэшніку, што пераплятаюцца з нашымі.
Дрыжыкі ў пальцах, у лісці, дрыжыкі ў рэйках наструненых, балазе яны побач. Абое не збавімся ад думкі, што насустрач адзін аднаму ўжо ляцяць цягнікі, каб тут запыніцца і размінуцца. Але цяга абдымкаў і радасць ад сустрэчы, выпадковай і такой жаданай для самотнікаў, мацнейшыя, чым думка-трывога.
Кліч над перонам – увага, увага! – знячэўны для нас і чужы.
Часу так вобмаль, што яго не стае на абмен тэлефонамі і адрасамі. Ты бяжыш з маёй візітоўкаю, спехам заціснутаю між пальцамі, і неўзабаве знікаеш у шэрым вагоне. Другі цягнік – мой, я таксама спяшаюся і там, дзе была ты, знаходжу сваю візітоўку…
Дарма, што жывём далёка ад тых мясцін! Ты чыгункаю на ўсход, я чыгункаю на захад зноў і зноў імчымся самымі хуткімі цягнікамі да станцыі неразвітання.
Дарма – што толькі ў мроях. Дарма – што толькі ў мроях, верагодна, маіх.

Падумаць і задумацца

Падумаеш часам – спехам, імгненна, бліскавічна – пра мінулае, і здаецца, што такім жа кароткім было і тваё жыццё. Нібыта ад дзвярэй да дзвярэй змераў крокамі пакой ды выйшаў на супрацьлеглым баку, дзе ўжо нічога не чакаеш, ні на што не спадзяешся.
Калі ж прыпынішся, прысядзеш, абхопіш рукамі галаву і нацэліш зрок у глыбіню памяці, тады ажно здзівішся, ажно не паверыш: колькі было святла ў тым пакоі, а разам з ім і ценяў, і цераспалосіц, і праз усё гэта ты прайшоў, усё прапусціў праз душу, выкрашталізаваў сакральную надзею, што калісьці вернешся сюды, паўторна ўвойдзеш у першыя дзверы, каб зноў наталіцца і святлом, і цемраю!
Жыццё – не адно, а тысячы імгненняў, як тысячы бліскавак у адной расінцы. Таму дзясяткі крокаў праз пакой – гэта не так і мала, калі ты не туляўся ў кутах, не заплюшчваў у абыякавасці вачэй, а смела пазіраў і на яркія сонечныя бліскі, і на змрочныя абрысы хімераў, – карацей, калі жыў запамінальна.
Чым паўней, багацей жыў, тым радасней згадваецца, як быццам наноў перажываецца, мінулае, і табе ў гэты момант усё роўна, доўгая ці кароткая твая старасць, далёка або ўжо блізка фізічная непазбежнасць – смерць.

 

Пераклады

Уільям Шэкспір

Санет LXXIII

Ты бачыш ува мне час году той,
Калі на голых голлейках сям-там
Трапеча ліст блішчынкай залатой
І ў цішыні знямеў птушыны гам.
Ты бачыш ува мне змяркальны міг,
Калі ў апошніх промнях далягляд
Сціскаецца ў адзін
жалобны штрых,
Нібы святла не выпусціць назад.
Ты бачыш ува мне агонь, які
Дапальвае на доле свой выток;
У попеле ледзь тлеюць вугалькі,
Бы ў хворых зрэнках скарга
ці папрок.

Ты гэты час, што бачыш ува мне,
Шануй стакроць –
ён хутка праміне.

Крысціна Росеці

На вяршыню

Дарога аж туды, дзе хмаркі цень?
Але, туды яна.
Ісці ўгару мусова цэлы дзень?
Ад рання да цямна.

Калі сустрэне там утульны дом?
Якраз настане ноч.
У цемры мы яго не прамінём?
Ніяк, мой слаўны, кроч.

Каго застану ў ім у позні час?
Тых, хто пайшоў раней.
Мне трэба грукнуць
ці гукнуць хоць раз?
Там не замкнуць дзвярэй.

Знайду я ў ім і цішу, і спакой?
Суцешышся спаўна.
І ёсць пасцель, і мякка спаць на ёй?
Яна ва ўсіх адна.

З англійскай пераклаў Алесь Каско.

 

Бярозавы лістапад

Аж пакуль на куп’і рассцелецца
і пачне патухаць, як жар,
залатая звініць мяцеліца
там, дзе восеньскі лопнуў шар.

Не ўтрымаўся пад пругкім ветрам ён,
той бярозавы дзьмухавец,
ад ягонай былой сіметрыі –
толькі бляскат і крутаверць.

Б’ецца полымя ў хвалях сонечных,
што змяшалі святло і цень,
крышталюе, як дар мне, сённяшні
паслясмуткавы ясны дзень.

Ва ўсе поры і клеткі ўселіцца,
каб і памяць маю ўзрушаць,
рэдкі момант: гарыць мяцеліца,
і мяцеліцца ў ёй душа.

Як зляціць рэшта лісця звеена,
прыпаду да яго грудзьмі:
vita brevis – жыццё імгненнае?
Хай, калі яно гэткі міг!

Ева

У блізкім садзе мітульга
лістоты, і трапеча яблык,
і я, стары бяссонны д’яблік,
цікую, як твая нага
ступіла ў гэты грэшны сад,
другая – збіла пыху з весніц
і прышчаміла наўздагад
той бок, які не куламесіць.
Ты ўся чаканне, і лістам
твае перадаюцца токі:
шумнуць – і ты ўжо чуеш крокі,
ужо ідзе ён, твой Адам!
Па яблык цягнешся вачмі,
хоць голлі рук яшчэ цярэбіш.
Тут можна ўсё – сарві, вазьмі
той яблык – месяц церпкасрэбны.
І надламі, бы каравай,
і вечнасць выбаві з імгнення,
свайму зямному цягаценню
міжволі – але волю дай.
І ён – насустрач; ты відна
ўся-ўся ў празрыстай чыстай ночы…
Каб першагрэх ваш не сурочыць,
я адступаю ад акна.

 

Самастойнасць зямлі

Тануць руіны гмаха, як дзяржавы.
Чарговы раз зямля сваё ўзяла.
На рэшткі мармуру ступілі травы.
Звініць у кветнім купале пчала.

Між камянёў пусціўся ў рост сасоннік.
Саткала пліска першае гняздо.
Пот-кроў і слёзы высушыла сонца.
Дождж змыў сляды, змёў вецер пах слядоў.

Без дыму папрасторнела ў нябёсах.
Прабіла наст крынічная бруя.
І чалавек, што быў прысеў, свой посах
падняў з каленяў: “А чаго тут – я?”

***

Верш за вершам; шчодрасці аж лішкі,
ды радкі ўсе – памяці рубцы.
Сухастой так раскрывае шышкі,
семя каб раздаць напрыканцы.

Словы-зернейкі апошняй лептай
знойдуць глебу, стануць прарастаць.
Смела церабіце іх праз лета:
мне тады рубцы не забаляць.

***

І ноч, і ўздыханні, і гэта:
то ляскат, то гул па-над намі.
Яго суцяшаю: там лета
сыход свой вянчае грамамі.

А бацьку няўлежна: вось зараз,
як неба, страха наша трэсне.
Яго суцяшаю: там заўтра
хрышчонае сонца ўваскрэсне.

Зіхнула ля самага ганка,
і ўзяўся аднекуль куродым.
Яго суцяшаю: маланка
там збеглася з громаадводам.

Раз-пораз б’е ў шыбіны вецце,
у сенцах калоцяцца дзверы.
Яго суцяшаю: там – вецер,
пайду і засовы праверу.

Мне цяжка самому быць зухам:
грукоча навала, дый годзе!
Яго суцяшаю: не слухай –
звычайна смерць ціха заходзіць.

Пенсіянер

Скрозь шкельцы кніжку дачытаў
(судом там скончылі піраты),
зірнуў на жалюзі, што краты:
даў Бог, бяссонне дзень забраў.

Устаў і твар апаласкаў,
папіў гаркавае гарбаты,
падшыў на насыпцы заплаты,
якія ўночы абарваў.

Пакоем прамаршыраваў –
памераў соты раз пенаты
пад шпаркі вершык “Аты-баты”,
што сам сабе прамармытаў.

Ля тэлескрынкі памаўчаў,
пакуль мусоны і пасаты
дзяцюк круглявы і вусаты
з зямных шыротаў пазбіраў.

Перад дзвярыма пастаяў,
ключ пашукаў, прамовіў: “Ах, ты!” –
і не пайшоў нікуды з хаты:
ніхто яго там не чакаў.

 

Звычаёвае

Можа так быць: стане мляўка,
сэрца ўсхліпне, дых саб’е,
і ў шкадобе возьме лаўка
на калені да сябе.

Непрытомны, не прачнуся,
а на золку нехта мне,
поўны сілы: — Дзед, пасунься, —
буркне і на дол спіхне.

 

Нязменнасць

Хіба з мінуўшчыны глыбокай невядома:
бліжэй народу ўладца, чым прарок,
і ўзносіў першага ён з думкай падсвядомай:
як што — пакаецца і дасць зарок.

Хіба не сведчаць нам сучаснасці скрыжалі
і не даюць для будучыні ўрок:
прарок, пакуль не рвалі жыл, не зневажалі,
пакуль не ўкрыжавалі — не прарок.

 

Надмагільныя партрэты

Твары ціха глядзяць на ўсход;
без лозунгаў і авацый
невядома які ўжо год
ідзе самы мірны народ
самай мірнаю дэманстрацыяй.

Дзень і ноч між кустоў, травы,
у жоўтай і ў белай замеці
ён ідзе, і званы царквы
разам з ім ад тых, хто жывы,
аднаго патрабуюць — памяці.

 

Пад зоркамі

Ты на цэлы вечар
завяла катрынку
пра імгненнасць знічкі
і жаночае красы?

Паглядзі, вунь над табою
ярка ззяе зорка —
маладая зорка:
ёй мільён гадоў.

 

Алегорыя маўчання

Івану Арабейку

Зносіш мужна ты ростань з ліўнем,
з сонцам, лісцем, птушыным спевам,
ты ў чаканні стаіш цярплівым,
адшумелае ў полі дрэва.

Ты зімовае, ды жывое:
корань твой у зямлі глыбока
дрэмле з чуйнасцю веснавою,
трызніць выбухнуць стрункім сокам.

І ў з’інелым высокім голлі,
і ў скаваным ствале нягнуткім
зберагаеш да часу голас,
як арган зберагае гукі.

Прагне голас на волю выйсці
і, прабіўшы палон свой шчыльны,
увасобіцца ў звонкі лісцік,
у пранізлівы свіст шпачыны.

Ты з зямлёю шануеш кроўнасць,
абнаўленнем жывеш і плёнам!..
Зашуміць маладая крона
цёплай музыкаю зялёнай.

 

***

Няшчырыя мы нават у канцы,
калі ў жалобе тоўпімся над мёртвым,
калі канонам непахісным, цвёрдым
вядуць хаўтурны спеў над ім айцы.

Скрыпіць аркестр натомленым акордам,
а мы, на цёплую слязу скупцы,
уласныя сардэчныя рубцы
перабіраем у маўчанні гордым.

Усцешна: размінуліся з чаргою,
не роўня нам паніклы галавою,
хто і прапойцам слыў, і хіляком!..

Дык ён, калі б ажыў хоць на хвіліну,
сам вечкам прыпляскаў бы дамавіну
і сам, каб мог, прысыпаўся б пяском.

 

Халодны дом

З дому, дзе жыву, прыехаў дадому,
дзе даўным-даўно не жыве ніхто
і дымам з коміна сплыло цяпло былое.

Напальваю печ, а яна ўсё  сцюдзёная,
хукаю на шыбіны – не адтаюць,
рукі трымаю над полымем – не баляць.

Завейнымі змейкамі круцяцца
ўспаміны мае па кутах і шчылінах
ды чапляюцца за рамкі з фотакарткамі.

Хоць пасміхнулася б мама з партрэта,
хоць бы вітанне выдыхнуў бацька!
У абліччы ўзіраюся – за шклом інеюць.

Не, не за шклом! Разумею нарэшце:
нашы блізкія паміраюць двойчы –
самі ў сабе і ў нас, жывых, ды астылых…

І вось мае рукі аб агонь апякліся,
цяпельцам забытым душа азарылася,
і мне ў доме халодным – горача.

Ваўкі

Казуляў гурт пагнала зграя,
прапала ў нерушы да дня.
Што ёй абставінаў гульня? –
адстала самка маладая,
знайшла ў траве казуляня.

Яно, няўклюднае, слабое,
насустрач дыбае ледзь-ледзь,
каб цельца мокрае сагрэць
ля ног драпежніцы… Абое
яшчэ не ведаюць пра смерць.

Яны кладуцца блізка, поруч,
абвергнуўшы лясны закон;
пакуль віруе недзе гон
звярыны – месячная поўнач
сюды прыводзіць ясны сон.

Ні ценю ад крывавай явы…
Ды ўранку з’явяцца яны,
галодныя, без свежыны,
і ўчыняць свой абрад расправы,
закон вяртаючы лясны.

Праметэеў агонь

Праметэй выкраў з неба агонь
для дрывасекаў – духам поўніць хаціны,
для ганчароў – ажыўляць мёртвую гліну,
для першапраходцаў – шлях у цемры знаходзіць…
Сляпою надзеяй гарэў той агонь!
Яго скарысталі зусім неўзабаве
заваёўнікі – нішчыць паселішчы і пасевы,
цемрашалы – скакаць каля вогнішчаў з кніг,
дыктатары – любавацца крывавымі феерверкамі…
Што ж, агонь Праметэеў належаў усім!
І трапіў нарэшце ён да паэтаў,
каб не раз апяклі свае сэрцы тугою
і размежавалі ў пакутлівым азарэнні
дабро і ліха агню.

 

Тройчы прачнуцца

Навела

Сніцца тое самае, што снілася не аднойчы: родны лес і сцежка праз яго са шматлікімі адбегамі — у смалісты бор, да рачулкі з квяцістымі лугамі, да таямнічых хутароў на выспах. Ранейшымі начамі я ўзіраўся з вышыні — праплываў адным зрокам, без адчування сябе; маё цела было дзесьці там, унізе, адзін раз нават убачыў уласную постаць, зусім юную, побач з дзявочаю постаццю хутаранкі… Сёння ж мой сон прыземлены і цягучы: я фізічна адчуваю сябе, і такім, якім ёсць цяпер, немаладым і стомленым адзінотаю. Стаю ў пачатку роднай сцежкі, ды не адважваюся ступіць на яе. У мяне асаблівая боязь: нібыта пастарэлы лес не прызнае пастарэлага мяне, не адкрые колішняга хараства, не абудзіць даўняга пачуцця, не дасць сустрэцца з самім сабою… О ўпарты сон, вярні былы свой палёт або пакінь мяне! Хачу ўстрапянуцца, прагнаць яго, але ні рукі, ні ногі не слухаюцца.
Ад намаганняў прачынаюся. Бачу, што апрануты і што сяджу ў машыне. Заводжу легкавік. З немагчымай хуткасцю імчуся праз прыгарадны квартал, потым праз палі і пералескі — не еду, а лячу да сваёй сцежкі. Вось і яна, такая вабная між танканогага падлеску, што быццам выйшаў мне насустрач. Як жа даўно я не быў тут! Увайду зараз — і ўсё згадаецца, адчуецца: і паходы ў грыбы-ягады, і купанне ў празрыстай рачулцы, і адзіная, выпадковая, сустрэча з дзяўчынкаю-хутаранкаю… Але ўваход заняты. Мяне чакае, абапёрты на кій, дзіўны стары. З доўгімі, але зрэджанымі сівымі валасамі, у такога ж колеру світцы — не той, якую бачыў я ў маленстве, а фабрычнага вырабу. У што ён абуты, не відно: пад нагамі сцелецца туманок. Падыходжу і ўпіраюся ў пільныя вочы; яны блішчаць сіняватымі ранішнімі знічкамі. У абрысах твару пазнаю нешта сваё, але не разгубленае, амаль суровае. Нібы гэта я сам, заўтрашні-паслязаўтрашні. Нават узор, глыбока ўшыты на грудзях світкі, нагадвае безгустоўную апранаху, падораную мне народным гуртам спевакоў і павешаную няведама да якога часу ў шафе. “Хто ён, і дзе гэта я?” — запытваюся ў сябе і маўчу.
— У цябе спіць душа, — нарэшце глухім голасам азываецца стары. — Дазволь, я прабуджу яе. Ты вернешся ў маленства або юнацтва, як таго моцна жадаеш, але — толькі на момант, на час хады тваёй па гэтай сцежцы. Потым я вазьму тваю душу сабе.
— Прабудзіш, каб адабраць?! — роспачна не пагаджаюся. Спрабую абысці яго, ды ён перагароджвае сцежку белым дагэтуль, а зараз спярэшчаным чырвонымі плямамі кіем. Калі я спыняюся, паказвае ім у глыбіню зманлівага лесу:
— Шлях твой заканчваецца там, у канцы сцежкі, дзе душа табе ўжо не спатрэбіцца. Ты не хочаш аддаць яе проста так, ці не праўда? Там нічога няма — ні мінулага, ні будучыні. Адна пустка. Увойдзеш — і зробішся духам няіснага, а гэта страшней за тваю адзіноту. Ну, дык што?.. А-а, твая хутаранка! Яна даўным-даўно пакінула свой хутар, у свет паехала. Многа вучылася, ажно ў астранаўткі выйшла. І згарэла дзесьці вунь там! — Стары паказвае ўгору, адкуль скацілася акурат ці не апошняя світальная знічка.
— Маніш! — выгукваю голасна і — зноўку прачынаюся, на гэты раз напраўду.
Устаю з ложка і падыходжу да акна. Упершыню няма шкадавання, што скончылася ноч і настаў мітуслівы дзень. З прыемнасцю пазіраю, як плешчуцца падфарбаваныя ранняй восенню клёны, слухаю, як шуміць машынамі і гамоніць людскімі і птушынымі галасамі горад. Сёння я выйду на ягоныя вуліцы, сустрэнуся з паўзабытымі сябрамі, занясу ў рэдакцыю вершы, якія пісаў для сябе ды для тых, каго ўжо няма: для маці, бацькі, сястры і брата, для дзяўчынёхі з далёкага ляснога хутара, якога таксама не стала, як яе самое. Буду адказваць на тэлефонныя званкі, улоўліваць хоць якія навіны сярод трэняў ды брэняў радыёскрынкі. Пакіну жыць адным мінулым, ілюзіямі вяртання ў яго. “Пустыя, падманлівыя надзеі — у чалавека безразважнага, а сонныя мроі акрыляюць бязглуздых”. Гэта мая думка ці вычытаная калісьці ў апакрыфічнай кнізе Сіраха?.. Мабыць, тут усё разам, выпакутаванае.
Адчыняю фрамугу ў акне, дыхаю ранішнім паветрам. А ўсё-такі?.. І ўсё-такі ці аддаў бы астатнія гады, адведзеныя мне, за адзін толькі дзень маленства або юнацтва? Мне робіцца не па сабе. Пайду ў ванны пакой і змыю з сябе рэшту сённяшняга сну — сну ў сне. Каб трэці раз прачнуцца.

Забытыя кнігі

Іх аўтар быў нібы закляты:
гарэў паэзіі агнём
да першай пераменнай даты,
каб тленам стаць і забыццём.

Ці, можа, выраку заспеў ён
яшчэ тады, як звадзіў лёс
браць славу ад часоў няпэўных,
няпэўных радасцей і слёз?

Якія ўзвышаныя строфы
ствараў у гэтых днях глухіх
ён, безаблічны, як эпоха!..
Эпоха і забрала іх.

Але імя яго часамі —
як засцярога, напамін…
І пыл з ягоных кніг страсаем,
нібы з паднятых дамавін.

Паязджанка

Яна расказвала пра востраў Ява.
Гадоў за трыццаць…
Клава…
Педагог…
Муж — капітан.
Якраз туды ён плаваў,
але, шкада, узяць яе не мог.
Што? Не, ні слова —
на тубыльскай мове,
ды вывучыла б меней чым за год.
Арабскую засвоіла — гатова
не сёння-заўтра сплаваць
на Усход.
Яшчэ прызналася:
хоць і няблізка —
а хоча ў Афрыцы пабыць
яна.
Дарма, што не валодае
англійскай,
ды ведае французскую спаўна.
Яна спяшалася цяпер у Гродна —
матуля там і меншая сястра.
Спытаў:
— Вы размаўляеце на… роднай?
Яна ўсхапілася:
— Уж мне пора!..

Сон пра 2085 год

Стаяў на рагу вуліцы Рагнеды,
блізка ад помніка сённяшняму пачаткоўцу,
якога яшчэ не друкуюць “раёнкі”,
і слухаў, як з расхрыстанага акна
гучала матчына калыханка.
Я так захапіўся, што не заўважыў,
як аб мае этнаграфічныя чаравікі
зачапіліся двое першакласнікаў.
“Даруйце, — сказаў мне адзін, — калі ласка!”
Другой, а гэта была дзяўчынка,
я дапамог падняць новую кніжку
з залацістымі літарамі “Роднае слова”.
Зрэшты, нічому я тут не здзівіўся,
бо і ў 1985-м
не верыў, што ўсё можа быць інакш.

Паэтычныя “перлы”

(гартаю нататнік)

     Недакладна ўжытае слова, неахайна пабудаваная фраза, створаны з прэтэнзіяй на шматзначнасць і арыгінальнасць вобразу, звычайны аўтарскі недагляд часам і ў добрым вершы робяцца з’явай камічнай. А што ўжо казаць пра так званую “масавую” паэзію! Сёння яна ледзь не эпідэмія, бо рыфмаваць навучыліся ўсе і ёсць шырокая магчымасць друкавацца — калі не ў прыватных выдавецтвах (тут цяжэй, як-ніяк у іх працуюць або “падпрацоўваюць” рэдактары), дык на ўласнай камп’ютарнай тэхніцы, самвыдатам. Чым больш чытаеш такіх кніжак, тым часцей знаходзіш прычыну ад душы пасмяяцца. Аднак змяшчаю сабраныя мной “перлы” не толькі дзеля смеху, ён перш за ўсё для чытача, а і дзеля пэўнай карысці тым, хто займаецца вершаскладаннем усур’ёз: хай на ўсялякі выпадак прыкінуць-падумаюць, як не трэба пісаць.
Вось адна са спробаў высокага “штылю” ў ваенна-патрыятычнай тэматыцы:

Позалезали в щели тараканы,
Не видно их в обставленных домах.
Лишь ночью, когда дремлют ветераны,
Они кишат в сервантах и шкафах.

     А гэтак два аўтары выказалі сваю любоў да радзімы і роднай мовы:

1. Зямлі я дзякую за тое,
што тапчу яе нагамі.
2. Гучанне слоў яе жывых
калоціць кроў і галаву…

     Што-небудзь з графаманскай лірыкі пра каханне:

1. Ах, певунья, ты всё пела!
Я не смог тебе подпеть.
Лучше б на колени села,
Как сидит на пне медведь.
2. А в складе готовой продукции,
где часто по делу бываю,
всегда дорогая мне функция, —
тебя я там вспоминаю.
3. Я цяпер, як ноч настане
І спачнеш ты ў ціхім сне,
Абмяркоўваю пытанне:
Як даць драла па вясне?

     Асабліва часта сустракаюцца не толькі недакладныя, але і недарэчна-камічныя параўнанні:

1. Солнце жжёт и терзает,
Как белых медведей Сахара.
2. За сельсаветам — шум и гром,
як быццам там Берлін бамбілі.
3. И клён облетевший стоит,
как старый и лысый профессор.
4. А на душе всего так много,
Что негде яблоку упасть.

     Абсурднасць нярэдка дасягае найвышэйшай ступені:

1. С самим собою пал в борьбе.
2. І ногі праз парогі
ступаюць без мяне.

     На заканчэнне два радкі дзеля кароткай высновы: “І на золку ўзляталі над рэчкай гаманлівыя птушкі і рыбы”. Гаманлівыя рыбы? Ці ж не стасуецца гэтая алегорыя з тымі, хто не мае паэтычнага голасу, аднак мае сверб пісаць?..

Popularity: 1%

Оставить комментарий

Ваш электронный адрес не будет опубликован.


*


Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.

Top