Аляксандр ГРЫГОР’ЕЎ: “Мастак — чалавек з аголенымі нервамі…”

Аляксандр ГРЫГОР’ЕЎ: “Мастак — чалавек з аголенымі нервамі…”

Григорьев

Аляксандр Аляксандравіч ГРЫГОР’ЕЎ — беларускі мастак, графік, скульптар, сцэнограф. Нарадзіўся 19 мая 1955 года. Выпускнік СШ №2 г. Жабінка. Жыве ў Брэсце.
Сябра Беларускага саюза мастакоў (1999), Міжнароднага саюза дзеячаў тэатра лялек “UNIMA” (2013). Лаўрэат шматлікіх міжнародных выставак-конкурсаў графікі і экслібрыса. Аўтар і кіраўнік праекта “BREST PRINT TRIENNIAL”. Ягоныя творы знаходзяцца ў Брэсцкім абласным краязнаўчым музеі, у калекцыях галерэй і бібліятэк шэрагу гарадоў Сербіі, Турцыі і Румыніі, Іспаніі, Італіі і Грэцыі, Польшчы, Чэхіі і Балгарыі, Вялікабрытаніі, Францыі і Расіі, Кітая, Мексікі і ЗША.

ЯК ГАРЭЛА ЯГО ХАТА, БАЧЫЎ УВЕСЬ СССР

— Аляксандр Аляксандравіч, гэты год для вас юбілейны. А ўсялякі юбілей — нагода падвесці нейкія жыццёвыя і творчыя вынікі, азірнуцца на пройдзены шлях. Ведаю: аднойчы вашыя палотны назвалі сугучнымі з творчасцю Антуана дэ Сент-Экзюперы, а ён прамовіў некалі крылатую фразу: “Усе мы родам з дзяцінства”. Якімі былі вашыя маленства, юнацтва?
— Дзякуй Богу, нарадзіўся ў вёсцы — не на асфальце. Хоць даўно існую ў горадзе, вясковая загартоўка і мастацтва дапамагаюць выжываць сярод высотных гмахаў. Памятаю сябе гадоў з чатырох-пяці, як чытаў дарослым байкі… уласнага сачынення! Жылі тады ў Мядзведзічах Ляхавіцкага раёна. Гэта была класічная заходнебеларуская вёска, дзе гучалі і перапляталіся беларуская і польская мовы, касцёльны і царкоўны званы. Гульні ў падлеткаў былі з адгалоскам вайны. Бо ў той мясцовасці праходзілі жорсткія баі, што пакінулі ў зямлі зброю, паедзеную ржою, нямецкія каскі… Шышка на лбе — напамін на ўсё жыццё пра тыя “дзіцячыя” гульні… Быў у вёсцы свой каларыт. На прызбе — дзяды, тутэйшыя “аксакалы”, гамоняць няспешна пра жыццё-быццё, самакруткі смаляць. Ніколі мацюкоў ад іх малыя не чулі, затое — колькі разумных слоў, проста сакраты вясковыя! Таму й шкадую сённяшніх падлеткаў, узгадаваных на асфальце, якія жыцця яшчэ не бачылі, але ўжо “прасунутыя” і… бездапаможныя. Ім бы па расе басанож прайсціся, світанак з коньмі сустрэць, сырадою напіцца, напрацавацца да мазалёў — вось быў бы імунітэт ад віроў, якія спакушаюць і цягнуць на дно.
Быў яшчэ малы, калі сям’я з’ехала з вёскі, пакінуўшы хату без гаспадароў. Як яна гарэла, без перабольшвання, бачыў увесь СССР. І вы, упэўнены, таксама. Памятаеце моцны фільм Міхаіла Пташука “Вазьму твой боль”? Вядомы рэжысёр здымаў гэтае кіно пра вайну на сваёй малой радзіме, для гэтага выбраў менавіта Мядзведзічы. Мясцовыя жыхары былі статыстамі, а дом, што палае ў кадры, — якраз той, дзе мы раней жылі.

ПРА ЗАВОД ЦУКРОВЫ І ЖЫЦЦЁ НЕ НАДТА САЛОДКАЕ

— Адразу з Мядзведзічаў вы патрапілі ў Жабінку?
— О, не. Шлях да “сталіцы цукравараў” выдаўся пакручастым, віной таму — бацькава праца. Спачатку будаваў Светлагорскую ГЭС, а затым у 1962-ім Аляксандра Уладзіміравіча як здатнага механіка запрасілі на ўзвядзенне Жабінкаўскага цукровага завода. І адразу патрапіў у “сэрца” прадпрыемства, на дыфузію, ягоны партрэт з Дошкі гонару не “злазіў”. Мама Ганна Данілаўна поруч з мужам працавала. Ад завода і кватэру атрымалі, дзе пасяліліся вялікай сям’ёй, у якой гадавалася чацвёра дзяцей.
Я ў тым самым шэсцьдзясят другім пайшоў у першы клас сярэдняй школы №2. Дырэктарам быў Пётр Міхайлавіч Грыцук. Выдатнейшы чалавек, як жа ўсе сумавалі, калі яго ад нас забралі і “кінулі” першую школу ўзнімаць! З цеплынёй згадваю і першую сваю настаўніцу Вольгу Мікалаеўну Курыльчык, і класную — Ганну Уладзіміраўну Дземідовіч (пры нагодзе перадавайце ёй нізкі мой паклон).
Для педагогаў я быў, так бы мовіць, не зусім “правільным” дзіцём. Сябраваў часцей са старшакласнікамі, захапляўся авіямадэліраваннем, радыётэхнікай (тады было “модна” паяць трыёды-дыёды). Займаўся ўсім, акрамя вучобы (смяецца). Бацькі мне верылі, дзякуй ім за тое, свабоды не пазбаўлялі. Запісаўся ў танцавальны калектыў школы пад кіраўніцтвам Надзеі Уладзіміраўны Пішчук (затым яе змяніў на “пасадзе” Сірбіладзэ, які пазней быў у берасцейскай “Радасці”). Ужо ў 10 класе (калі аднакласнікі рыхтаваліся да экзаменаў і думалі пра будучае) я арганізаваў ансамбль “Званары” (у складзе — хлопцы, усе нашмат старэйшыя за мяне). Як цяпер кажуць, “рвалі” дыскатэкі, калі выконвалі песні Юрыя Антонава, Бітлоў, Смокі і Дзіп Пёрпл. Вы памятаеце танц-пляц на цукровым 1971-1972 гадоў?
— Я ўсё ж трохі маладзейшы. На нашых дыскатэках “гаспадарылі” “вечны” Юрый Антонаў, Modern Talking, AВВА ды Ала Пугачова. А якімі былі дыскатэкі ў ваш час?
— Адно слова — баявымі! Так-так, нярэдка — з бойкамі. Вядома ж, на будоўлю цукровага завода з’ехаўся народ з усяго Саюза, маладыя, гарачыя. Існавала ўстойлівая варожасць паміж “жабінкай” і “заводскімі”. Няпросты час, беднавата жылі… як у культурным, так і ў матэрыяльным плане.
У 1972-ім, калі прагучаў апошні званок, і я пачуў заводскі гудок на “прахадной, што ў свет вывела мяне”. А пачалося з бацькавага закліку: “Ходзьма, сыне, да мяне ў брыгаду!” І ўзяў да сябе слесарам. Самы няпросты час, ён жа — самы адказны, калі спынялася вытворчасць, заціхаў завод і пачыналіся рамонтныя работы. Для нашай брыгады — чыстка агромністых труб. Праца, вам скажу, як у рабоў на галерах! Усе на заводзе ведалі Грыгор’ева-старэйшага як вельмі патрабавальнага і да сябе, і да падначаленых. Таму працаваць у брыгадзе лайдакам ды халяўшчыкам было ой як не камфортна. Гэта пацвердзяць усе, хто прайшоў бацькаву школу. Нехта з удзячнасцю, а іншы мо і з дакорам. Я — з удзячнасцю! Бо спінным мозгам разумеў: чым ніжэй кропка адліку, чым цяжэй пачатак дарогі, тым прыемней перамога над сабою.
Я не баяўся працы, але і не хацеў апекі бацькі–брыгадзіра. Цягнуўся да самастойнасці. Таму й уразіў старэйшага Грыгор’ева, калі сказаў, што жадаю… маляваць. Ніколі раней гэтаму не вучыўся, але быў упэўнены, што мастацтва і ёсць маё наканаванне. Як прызвалі ў войска, працягваў свае вопыты з алоўкам і пэндзлем. Так аформіў пакой баявой славы ў Гатчыне, што камандаванне перавяло служыць у Маскву.
З войска вяртаўся з чамаданам, напоўненым пісьмамі ад Тані Голубевай. А ў яе хаце — таксама гара лістоў з пазнакай вайсковай часці на канвертах. Такое было каханне — ні дня без радка! У лютым 1977 года згулялі вяселле ў Жабінцы. Праз два гады Андрэй нарадзіўся. Сын радаваў: у чатыры гады ведаў “Барадзіно” на памяць, чытаў лепш за шасцігодак. Дарэчы, першай яго настаўніцай у Брэсце стала Бензярук Валянціна Канстанцінаўна. Ці не ваша маці?
— Не, жонка дзядзькі Паўла Мацвеевіча, які памёр тры тыдні таму…
— Прыміце спачуванні… Пра Валянціну Канстанцінаўну, настаўніцу строгую і справядлівую, Андрэй дасюль згадвае з цеплынёй. Дзякуючы такім педагогам “выбіўся ў людзі”, закончыў самы першы набор факультэта міжнароднай эканомікі тагачаснага Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута.

АД “ЗЯМЛІ БАЦЬКОЎ” ДА ТРЫЕНАЛЕ Ў БРЭСЦЕ

— Для многіх памежжа ХХ і ХХІ стагоддзяў засталося ў памяці як час, калі руйнаваліся і нараджаліся дзяржавы. У такіх варунках простаму чалавеку даводзілася вырашаць складаную задачу: як жыць далей? Ці ўзнікала такое пытанне перад вамі?
— Безумоўна. І я, і жонка (архітэктар) засталіся без працы — у прамым сэнсе без хлеба надзённага. Выручылі аловак, розум і кемлівасць жонкі ды “покліч продкаў”. Справа ў тым, што Грыгор’евы — прозвішча рускае, але з ХІХ стагоддзя жылі на Беласточчыне. Прадзед Мацвей (дарэчы, знешне я вельмі на яго падобны) пры цары стаў ураднікам у Сямятычах. Калі ў 1990 годзе наведаў у Градзіску могілкі з дамавінамі дзядоў, упершыню ў жыцці адчуў нешта, што словамі не перадасі, нешта перавярнулася ўва мне. І прыйшло раптоўна разуменне таго, што прымушае і жыць, і кахаць, і ствараць… У выніку ўзнік цыкл работ “Зямля бацькоў”. У дылеме — ці паесці, ці фарбы купіць — часта выбіраў апошняе, і працаваў, нібыта апантаны. Той, хто бачыў мае тагачасныя палотны, не верыў, што не маю акадэмічнай адукацыі. Такое самае здзіўленне пачуў праз колькі гадоў і ў Мінску, калі прымалі ў Саюз мастакоў. Пяць гадоў, праведзеных у мясцінах прашчураў, сталі сапраўднай акадэміяй, якая выхавала мяне як мастака. Мае творы былі настолькі арыгінальнымі, што мэтры жывапісу вымушаны былі прызнаць годным высокага звання Мастак.
Працую таксама як графік, скульптар, сцэнограф. Афармленне спектакляў у Брэсцкім тэатры лялек — гэта самае цікавае, чым займаюся ў вольны ад афортаў, халстоў і пластыліну час. Працэс стварэння спектакля — ад ідэі, эскізаў і да прэм’еры — значна карацейшы, чым нараджэнне самай хуткай работы, выкананай у афорце. А самае галоўнае — гэта рэакцыя маленькіх і вялікіх гледачоў на лялькі, касцюмы, дэкарацыі. І, канечне ж, на гульню акцёраў! Такіх, як наш зямляк, нараджэнец Ракітніцы, заслужаны артыст Беларусі Іван Пракопавіч Герасевіч.
— Аляксандр Аляксандравіч, ведаю вас як удзельніка, а часта і арганізатара прэстыжных выстаў, міжнародных праектаў. Сёлета ў горадзе над Бугам прайшло трэцяе па ліку біенале, “бацькам-заснавальнікам” якой вы з’яўляецеся. Спыніцеся трохі і на гэтым баку свайго творчага жыцця.
— У 2008 годзе, пасля вяртання з персанальнай выставы ў ЗША, разважыў: Беларусь павінна мець конкурс сусветнага ўзроўню, і не ў сталіцы, а на роднай Брэстчыне. І я гэта зраблю, колькі б сіл не спатрэбілася!
Ужо “першая ластаўка”, названая “Белавежская пушча-600”, сабрала ўлетку 2009-га больш за 300 аўтараў малых форм графікі і экслібрысу з 45 краін свету. А ва ўрачыстай цырымоніі ўганаравання лаўрэатаў другога біенале “Гульні цароў” (2013 год) паўдзельнічаў міністр культуры Беларусі Барыс Святлоў, які высока ацаніў праект. Нарэшце, сёлета 25 верасня завяршыўся Міжнародны выставачны конкурс “BREST PRINT TRIENNIAL”, які аб’яднаў амаль чатыры сотні майстроў з 46 краін. Са згоды Міністэрства культуры вырашана, што гэты праект будзе праводзіцца рэгулярна ў Брэсце раз у тры гады, каб знаёміць з сусветным узроўнем эстампа. Праз такія праекты можна прэзентаваць Брэст і ўсю Беларусь, мець унікальную магчымасць пабачыць на ўласныя вочы дасягненні сусветнай культуры. Думаю, гэта цікава і карысна як для мастакоў, так і для аматараў мастацтва.
— Той, хто бачыць вашыя творы, міжволі адчувае: мастак валодае экстраардынарнымі здольнасцямі, якія прысутнічаюць у вашых палотнах. Пасля вялікай колькасці выстаў, конкурсаў, праектаў ці адчулі вы, што раскрылі нарэшце для сябе таямніцу мастацтва?
— Гэтую таямніцу раскрыць немагчыма, хіба толькі наблізіцца да яе. Хутчэй за ўсё ёсць Вышэйшая сіла. Бо твор нараджаецца кожны раз па-рознаму. Раптоўна з’яўляецца ідэя, тэма, вобраз або схема малюнку. Пасля ўспышкі натхнення могуць прайсці гадзіны, дні, нават месяцы і гады да таго, пакуль складзецца ў галаве будучая мастацкая работа. Дастаткова доўга выношваю і толькі потым кладу на паперу, пераводжу ў матэрыял. Прычым і матэрыялізуюцца думкі па-рознаму: адна работа можа нарадзіцца адразу, другая — у страшных пакутах… Найчасцей другое. Нярэдка захопліваюць адразу некалькі плыняў творчасці. Хвалюе многае, бо мастак — чалавек без скуры, з аголенымі нервамі, стварае свет, які раскрывае свае грані ці прыхоўвае іх для будучых пакаленняў.
— Вы шмат пакалясілі па свеце, ці не цягне настальгія ў Жабінку прыехаць?
— Час ад часу бываю там. У мяне ж у Жабінцы жыве старэйшая сястра Соф’я Аляксандраўна Самцова, сустракаюся і з яе дачкой, маёй хрэсніцай Ірышкай, пляменнікам Анатолем. А як мне ў Жабінку не вяртацца? Калі там тата з мамаю навечна спачылі… Такія ўспаміны агортваюць, калі з хваляваннем іду ўздоўж завода, школы, праз горад — да моста (у дзяцінстве — яшчэ драўлянага), скуль вудзіў упершыню рыбу. Кажу ж вам: мастак — нібыта без скуры, усе нервы на паверхні, таму й адчуваю самыя нязначныя змены навокал… Усё тут маё: камень — лясок — лісток — паясок… Шкада будзе згубіць усё гэта аднойчы…
Гутарыў Анатоль БЕНЗЯРУК.
На здымку: мастак Аляксандр Грыгор’еў.

Поделиться ссылкой:

Popularity: 1%

Оставить комментарий

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.

Top